تبلیغات
!!شادی امروز من از غم دیروز من مهمون این دل شده!! - خوان نوروزی

!!شادی امروز من از غم دیروز من مهمون این دل شده!!

یکشنبه 13 فروردین 1385

خوان نوروزی

نویسنده: loverman   طبقه بندی: عمومی، 

خوان نوروزی

 

 

در آیین های باستانی ایران برای هر جشن و یا مراسم مذهبی خوانی گسترده می شد كه در آن علاوه بر آلات و اسباب نیایش مانند : آتشدان ، ماهروی و برسم ، قراوردهای فصل و خوراكی های گوناگونی نیز بر سر خوان (Xwan) نهاده می شد. زیرا خوردن خوراك مذهبی یكی از رسم های دینی بود و میزد( Mayazd )   نامیده می شد.

این خوان را بر صفه ای بلندتر از سطح زمین می چیدند. ترتیب قرار گرفتن اشیا بر روی خوان نظم ویژه ای داشت و نماد اعداد مقدس بود. همیشه كوشش می شد  خوان نوروزی كه مربوط به مقدس ترین روز سال است ، هر چه بیشتر رنگین باشد.

 معمولا در این گونه خوانها از بهترین بافته ها (پارچه سفید رنگ) برای پوشش زیر خوان و نفیس ترین قاب ها ، شمعدان ها  آتشدان ها استفاده می شد. اكنون به شرح اجزای مختلف خوان نوروزی می پردازیم.    

 

 

    هفت سین ، هفت شین یا هفت چین

 خوان نوروزی هفت پایه اصلی دارد كه هفت سین خوانده می شود و چیزهایی را شامل می شود كه نخستین حرف آنها سین است. هر چند برخی از افراد در هفت سین بودن آن شك كرده اند و می پندارند كه بعد از حمله اعراب و ایجاد تغییرات دینی در ایران ، این سفره هم دچار دگرگونی شده است. ولی بر اساس اسناد تاریخی این ادعاها واقعیت ندارند.

 برای مثال آنها می گویند ایرانیان پیش از اسلام ، هفت شین داشتند و بر سر خوان نوروزی شراب و شهد می گذاشتند. ولی هر دوی این واژه ها عربی هستند و ایرانیان اگر قرار بود شراب بر سر خوان نوروزی بگذارند باید هفت میم می داشتند. چون معادل فارسی شراب ، می است.

برخی دیگر گفته اند كه ایرانیان پیش از اسلام به جای هفت سین ، هفت چین داشتند و مواد خوان نوروزی را بر روی هفت ظرف چینی می گذاشنتد. اما گویا آنها فراموش كرده اند ، ایرانیان باستان تماس مستقیمی با چین نداشتند و حتی در برخی از كتاب های قدیمی واژه كینیان را به جای چینیان بكار برده اند كه بیشتر منظور اهالی سمرقند بوده است.

 این سفره هفت سین به یاد امشاسپندان برپا می شود.

 هفت امشاسپندانAmahraspandan 

 1- Ohrmazd (هرمزد) اهورامزدا : به معنی سرور دانا است. از آنجایی كه نزد ایرانیان باستان هر یك از گل ها و درختان ویژه یكی از امشاسپندان (به معنی پاكان جاویدان) است پس درخت مورد (یاس زرد) كه همیشه سبز و خرم است ویژه هرمزد بوده و یك شاخه از آنرا سر سفره نوروزی می گذاشتند.

2- Wahman  وهومن : به معنی اندیشه نیك است. یاس سفید گل ویژه بهمن ماه است پس شاخه ای از آن زینت بخش گلدان سفره نوروزی می شد.

        3-Ardwahishtاردیبهشت : سومین روز فروردین ماه اردیبهشت (اشاوهیشته یا ارئه وهیشته)است كه به (چم ) معنی بهترین پاكی و راستی است. از آنجایی كه آتش سوزانندهء تمام پلیدی ها و روشنی بخش است پس بر سر سفره نوروزی همیشه آتشدانی افروخته گذاشته می شد. چون گل مرزنگوش ویژه اردیبهشت ماه است پس آنرا بر سر خوان نوروزی قرار می دادند.

 4- Shhrewar شهریور : چهارمین روز فروردین ماه است. واژه شهریور (خشتره وئیریه) به معنی شهریاری آرزو شده یا كشور جاودانی است. این امشاسپند نگهبان فلزات و دادگری است.

5- Spandarmad سپندارمزد : روز پنجم فرودین ماه سپندارمزد (اسفند) است كه به معنی عشق و فروتنی پاك (پارسایی) است. اسپند نشانهء وفا و بردباری است و بیدمشك گل ویژهء اوست.

6- Hordad  خرداد : روز ششم فروردین ماه خورداد یا خوردات (هئوره تات) ، به معنی كامل ،بی كاستی و رساست. گل سوسن ویژه این امشاسپند است.

 7- Amurdad امرداد : هفتمین امشاسپند امرداد (امرتات) است. امشاسپند امرداد نگهبان گیاهان است و همیشه همراه خرداد (نگهبان آب) است. گل ویژهء آن زنبق است.

  هفت سین 

 سبزه نودمیده : سبزه ها را به تعداد هفت یا دوازده كه شمار مقدس برج ها است ، در قابهای گرانبها سبز می كردند. در كاخ پادشاهان 20 روز پیش از نوروز دوازده ستون از خشت خام بر می آوردند و بر روی هر یك از انها یكی از غلات را می كاشتند ، خوب روئیدن هر یك از آنها را به فال نیك می گرفتند و می گفتند كه آن دانه در آن سال پر بار خواهد بود. در ششم نوروز آن غلات را می چیدند و به نشانه بركت و باروری در تالار پخش می كردند.

 خانواده ها معمولا سه قاب از سبزه ها را به نشانه هومت ، هوخت و هورشت بر خوان می نهادند و بر روی آنها گندم ، جو و ارزن كه خوراك اصلی مردم بود سبز می كردند. رنگ سبز آنها رنگ ملی و مذهبی ایرانیان بود و خوان نوروزی را زینت می بخشید. سبز شدن دانه نماد امشاسپند امرداد است. مردم بر این باورند كه فروهر نیكان باعث بالیدن و سبز شدن دانه ها به هنگام بهار می شود.

 سمنو : از جوانه های تازه رسیده گندم ساخته می شد از آنجایی كه فروهرها باعث روئیدن گیاهان و جوانه زدن آنها می شوند ، خوردن این جوانه های بارور سبب نیرومندی و باروری در تمام سال می گردد. 

 سنجد : یكی از میوه هایی است كه در خوان نوروزی گذاشته می شود. چون بوی برگ و شكوفه درخت آن محرك عشق و دلباختگی است كه از مقدمات اصلی تولد و  زایندگی است ، پس وجود آن نشانه ای از زایش كیهانی است.

 سیب : روستائیان سیب را در خمهای وپژه ای نگهداری می كردند و پیش از نوروز به یكدیگر هدیه می دادند. سیب با زایش هم نسبت دارد. بدین صورت كه اغلب درویشی سیبی را از وسط نصف می كردو نیمی از آن را به زن و نیمه دیگر را به شوهر می داد. بدین ترتیب مرد از عقیم بودن و زن از نازایی رها می شد.

سكه زرد و سفید :نمادی از امشاسپند شهریور كه نگهبان فلزات است و بودن آن بر سر خوان موجب بركت و سرشاری در آمد انسان می گردد. 

 اجزای دیگر خوان نوروزی

 1- آتشدان : آتشدان كه از آتش خاندان مایه می گرفت در همه آیین های مذهبی بكار  می رفت و باید در میان خوان نهاده می شد و دانه های مقدس اسپند به همراه چوب های خوشبو در كنار آن جای داشت.

 2- ماهروی و برسمBarsom  : ماهروی همان برسمدان است. به علت اینكه تیغه های نگهدارنده برسم ها شكل هلال ماه است. از این رو آنرا ماهروی می نامند. شاخه هایی كوتاه از انار ، بید ، انجیر و زیتون را به دارازای سه بند می بردیدند و آنها را به تعداد سه ، هفت ، دوازده یا بیست و یك بر سر خوان در ماهروی جای می دادند. برسم را معمولا بر سر خوان غذا هم قرار می دادند و نماد بركت گیاهی بود. دسته ای از آنرا پیش از خوردن غذا بدست می گرفتند و آفرین می خواندند. در دوره ساسانیان برای اینكه خوان شاهان شكوه بیشتری داشته باشد این تركه را از زر (طلا) می ساختند و به آنها زرین تره می گفتند. كم كم برسم های فلزی به آیین های دینی هم راه یافت.

 

   

                                                    

3-كتاب مقدس : چون جشن نوروز یك جشن ملی بود هر خانواده ای می توانست مذهبی ویژه خود را بر روی خوان نوروزی بگذارد. در دوران ساسانیان كتاب اوستا را بر سر سفره می گذاشتند و پیش از فرا رسیدن سال نو قسمت فروردین یشت آنرا كه مربوط به فروهرهای شاهان ، پاكان ، پارسایان ، دلاوران و شهسواران است ، می خواندند. امروزه نیز مسمانان و كلیمیان قران و تورات بر سر خوان نوروزی میگذارند.       

 4- كوزه آب : كوزه آب كه توسط دختران نو رسیده از زیر آسیاب ها پر می شود با زیتنی از گردن بند بر سر خوان نوروزی قرار می دادند. امروزه به جای كوزه از تنگ های كوچكی استفاده می شود كه سبزی بر روی آنها سبز كرده اند و تنگ را با روبان هایی می آرایند.

 5- نان : نان نمادی از بركت است. در دوران ساسانیان نان هایی را  به اندازه كف دست بود ، می پختند و آنها را كه درون Dron می نامید بر سر خوان نوروزی می گذاشتند. گاهی بر آنها آ‏فرین می خواندند و  آنها  را بركت می بخشیدند. امروزه ظرفی از نان یا نان سنگك بزرگی بر روی سفره قرار می دهند كه در آیین زناشویی هم این كار انجام می شود. گاهی بر روی نان با دانه های كنجد « مبارك باد » می نویسند.        

 در دوران ساسانیان بر گوشه های خوان نوروزی می نوشتند « افزون باد » یا « افزا باد » كه موجب بركت خوان در همه سال می شد. این واژه ها را بر روی سكه های ساسانی نیز ضرب می كردند تا بركت پول را افزایند.

6- شمعدان : در دو سوی آتشدان شمعدان های گرانبها یا چراغ هایی می نهادند و آنها را می     افروختند و این نشانی از دنیای فروغ بی پایان بود كه جایگاه فروهران است. نور و روشنایی در مراسم   مذهبی از جایگاه ویژه ای برخوردار بود. زیرا دنیای روشنایی قلمرو اورمزد و هر جا كه نور و آتش باشد ، اهریمن را بدان جا راهی نیست. 

7- شیر : شیر تازه دوشیده شده نمادی از غذای نوزاد كیهانی است. زیرا بر اساس اسطورهای آفرینش انسان در گهنبار همس پت میدیم گاه یعنی در روز 365 سال آفریده شده است. بنابراین در جشن زایش ، آدمیان نیز به شیر نیاز دارند. شیر در مراسم مذهبی مقدس شمرده می شود و گاهی آنرا با عصار گیاه هوم در می آمیختند. پنیر تازه هم كه از فرآورده های شیر است و دارای اندیشه باروری است بر سر سفره نوروزی قرار دارد. پادشاهان ساسانی در بامداد نوروز از خرمایی كه درون كاسه شیر ریخته  می شد به همراه پنیر تازه می خورند كه بركت افزا بود.

 8- تخم مرغ : انواع سفید و رنگین آن باید زینت بخش خوان نوروزی باشد. چون تخم و تخمه نمادی از    نطفه و نژاد است و در روز جشن تولد آدمیان تخم مرغ تمثیلی از نطفه باروری است كه بزودی باید جان بگیرد تا زایش كیهانی انجام پذیرد. پوست تخم مرغ خود نمادی از آسمان و طاق كیهان است. میترا نیز بنابر اسطوره  از تخم كیهانی بوجود آمد.

                                                        

 

 

 در روستا ها رسم بر این است كه یكی از تخم مرغها را بر روی آیینه می گذارند و اعتقاد دارند كه در هنگام تحویل سال وقتی كه گاو آسمانی كره زمین را شاخی به شاخ دیگر خود می افكند ، تخم مرغ بر روی آیینه خواهد جنبید.

9- آیینه : از نظر واژه شناسی از ریشه ادونك  Advenakبه معنی شكل و دیدار آمده است. در نخستین روز نوروز كه انسان كیهانی بر اثر آمیختن فروهر مینوی با نیروهای دیگر شكل می گیرد ، باید نماد آن در خوان نوروزی باشد تا شكل پذیری آسان گردد. از این رو یك آیینه را در بالای خوان نوروزی و آیینه را در بالای خوان نوروزی و آیینه دیگر را زیر تخم مرغ می گذارند.

10- ماهی: اسفند ماه در برج حوت ( ماهی ) است و به هنگام نوروز برج حوت به حمل (شتر ) تحویل می شود ، از این رو نمادی از آخرین ماه سال در خوان نوروزی گذاشته می شود. علاوه بر آن ماهی یكی از نمادهای آناهیتا فرشته آب و باروری است و وجود آن در سفره نوروزی باعث بركت و باروری در سال نو می گردد. خوردن غذای ماهی در شب عید هم به همین دلیل است.

11-انار : از مقدس ترین درختان است. مردم به تك درخت انار نزدیك زیارتگاه ها و بالای تپه ها و كوه ها دخیل می بندند و تركه های انار را به عنوان برسم مقدس در آیین بدست می گرفتند. شكل غنچه و گل انار مثل آتشدان است و همیشه مقدس شمرده می شد. پردانگی انار هم نماد بركت و باروری است.

12- گل بیدمشك : نمادی از امشاسپند سپندارمزد و گل ویژه اسفند ماه است.

13- نارنج : نمادی از گوی زمین است و هنگامی كه در ظرف آبی نهاده شود نمادی از زمین در كیهان است. گردش آن هم بر روی آب نمودار گذشتن برجهای دوازده گانه و تحویل سال است.

14-دانه های اسپند : اسفند از واژه اوستایی Spanta به معنی مقدس گرفته شده است. امروزه در خانواده ها برای دفع چشم زخم بر روی آتش پاشیده می شود. دانه های اسپند به رشته كشیده  زینت بخش خانه های روستایی است.

بر سر خوان نوروزی چیزهای دیگری مثل شیرینی و نقل كه نماد شیرین كامی است و آرد كه نمادی از بركت است ، گذاشته می شود.

 

  بازنویسی و تنظیم : آریا حافظی

      منابع :

1-     كتاب جهان فروری               نوشته :دكتر بهرام فره وشی

2-     مقاله روزنامه همشهری       نوشته: مسعود پرتوی       

              

http://www.yataahoo.com/Religion/Nowrooz/Khan83.htm

نظرات() 
What is leg length discrepancy?
سه شنبه 28 شهریور 1396 04:52 ق.ظ
Hi I am so glad I found your blog page, I really found you by mistake, while
I was looking on Aol for something else, Anyways I
am here now and would just like to say thank you for a marvelous post and a all round
entertaining blog (I also love the theme/design),
I don’t have time to read through it all at the moment but I
have bookmarked it and also added your RSS feeds, so
when I have time I will be back to read a great deal more, Please do keep up the awesome work.
How do you strengthen your Achilles tendon?
سه شنبه 17 مرداد 1396 08:42 ب.ظ
Wow, marvelous blog layout! How lengthy have you ever been blogging for?
you made running a blog look easy. The overall glance of your website is great, let alone the
content!
How much does it cost to lengthen your legs?
یکشنبه 15 مرداد 1396 10:09 ب.ظ
Hey! I'm at work surfing around your blog from my new iphone
3gs! Just wanted to say I love reading your blog and look forward to all your posts!
Keep up the excellent work!
daphnemcglauflin.wordpress.com
یکشنبه 15 مرداد 1396 10:35 ق.ظ
This piece of writing is genuinely a good one it
assists new the web people, who are wishing in favor of
blogging.
BHW
چهارشنبه 23 فروردین 1396 11:46 ب.ظ
This post is invaluable. When can I find out more?
manicure
یکشنبه 20 فروردین 1396 07:11 ب.ظ
you're in reality a excellent webmaster. The site loading pace is
incredible. It sort of feels that you are doing any distinctive trick.
Moreover, The contents are masterwork. you've done a
great process on this topic!
BHW
جمعه 18 فروردین 1396 10:24 ق.ظ
Thanks designed for sharing such a fastidious thought, post is nice, thats why i have read it
entirely
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :